Een aantal beschouwingen over leiderschap tijdens digitale transformatie in de zorg; wat te doen in complexe tijden?

“Wat de rups het einde van de wereld noemt, noemt de meester een vlinder.”

Richard Bach, auteur

 

Leiderschap. Een veelbesproken thema en voor velen ook nog steeds een blijvend vraagstuk. Want wat is leiderschap? Hoe krijg je de mensen mee in de veranderingen en het werken met technologie? Wat is ervoor nodig om mensen gemotiveerd te krijgen? Wat maakt dat het in het ene team succesvol in gebruik wordt genomen, en het bij een ander team in de kast beland? Wat gaat ervoor zorgen dat we na de pandemie niet massaal weer terug veren in ons oude gedrag? 

Digitale transformatie is een complexe beweging, en zo is leiderschap een complex thema binnen deze beweging. Hieronder volgen 4 beschouwingen. 

 

‘Communityschap’

Allereerst: in het succes van een organisatie en de veranderbereidheid van de mensen die er werken, spelen samenhorigheid en collegialiteit een belangrijke rol. De verbinding die je met elkaar hebt om samen de klus te klaren, om met elkaar de taak te gaan ‘sjeffen’, geeft het gevoel dat wat je doet, ertoe doet voor een ander. 

 

Het is de kracht van een verbonden community en een lerende omgeving waarin er aandacht is voor persoonlijke groei en ontwikkeling en je elkaar ondersteunt als de ander iets niet af kan maken. Zo gezegd gaat het dus niet niet om ‘leiderschap’ maar spreken we dan eigenlijk over ‘communityschap’. @Henry Mintzberg verwoordt dit m.i. erg goed in een blog dat hij al lang geleden heeft geschreven:  

`”….Say ‘leadership’ and you invoke the image of an individual—at the limit, the great white knight riding in on a great white horse to save us all (even if headed into a black hole). Everyone else is a follower. Even if the intention of the leadership is to empower other people, its effect can be to disempower them. Do we really want a world of followers?  Think of the organizations you most admire. I’ll bet that front and center is a powerful sense of community. To use a phrase that I cannot repeat too often, effective organizations are communities of human beings, not collections of human resources..” (Meer lezen van Henry Mintzberg? Kijk op https://mintzberg.org/)

 

‘Sense of coherence’

Ten tweede: wanneer we aan het beginsel van het ‘communityschap’ het gevoel van ‘sense of coherence’ zouden toevoegen, ofwel het gevoel van samenhang, ben je als individu niet alleen een onderdeel van een groter geheel, maar dat wat je doet, doet ertoe en wordt gezien. De grondlegger van dit gedachtegoed is de socioloog Antonovsky en dit gedachtegoed heeft haar wortels in de salutogenese en ook de positieve psychologie. 

Doordat je begrijpt wat er gebeurt, je beseft wat er nodig is en je inziet dat je daar zelf een waardevolle bijdrage in kan leveren, geeft dit een gevoel van zingeving. Het brengt vervolgens de motivatie om iets te doen, ook al weet je niet wat de uitkomst precies zal zijn en kan het soms erg ongemakkelijk en oncomfortabel aanvoelen. 

We hebben het dan over sense of coherence in een team of in een organisatie, maar ook in de zorg voor cliënten is het gegeven een waardevolle benadering voor het ondersteunen van eigenaarschap en veerkracht. Een wetenschappelijk onderzoek dat is uitgevoerd naar de impact van ‘sense of coherence’ onder ouderen gaf het volgende statement: 

“….In a study done by Potier et al. (2017), a high sense of coherence can serve as a sense of protection from the burden of caregiving amongst older spouses. Those who care for others often experience stress, and those they care for may even feel like they are a burden. Having a sense of coherence may help those types of people in terms of coping with this kind of stress. Having a sense of coherence may also be an irrefutable factor for health outcomes and quality of life, according to the study…” ~Riopel, 2020 

 

Meer lezen? Kijk op https://positivepsychology.com/sense-of-coherence-scale/#:~:text=According%20to%20Harvard%20Health%2C%20the,maintain%20and%20develop%20their%20health 

 

Eigenschappen die je helpen het juiste te doen

Ten derde: wanneer we ervan uitgaan dat in eenieder van ons een leider schuilgaat, je geen leidinggevende positie hoeft te hebben om een groot leider te zijn, dat leiderschap eigenlijk communityschap betekent en als dat wat jij doet, ertoe doet; ga je dan richten op de eigenschappen die je helpen het juiste te doen, ook in het midden van soms oncomfortabele situaties. 

Het gaat er dan om aandacht te geven aan de interpersoonlijke rol die er mogelijk is. Met reflectief vermogen kan je overwegen welke eigenschappen je gaan ondersteunen in een specifieke uitdagende situatie. De OLVG directeur @Maurice van der Bosch sprak hierover in het artikel dat gepubliceerd stond in de Volkskrant: 

“…We zijn de helft van onze consulten digitaal gaan doen en we hebben consulten geschrapt. De kans dat die ontwikkeling na de afloop van pandemie weer terugveert, is groot. Maar niet in zijn ziekenhuis, zegt hij stellig. Dan komt het aan op leiderschap…”
(https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/ziekenhuisbaas-de-coronacrisis-vraagt-veel-meer-creativiteit~b11e581f/)

Maar welke eigenschappen zijn dat dan? Welke eigenschappen helpen ons om in lastige of onbekende situaties het juiste te doen?  Ik moest meteen denken aan de 7 eigenschappen van Covey, maar voor dit moment lijkt het me genoeg om aandacht te besteden aan eigenschappen zoals: eigenaarschap, nieuwsgierigheid, onbevangenheid, veerkracht, eerlijkheid, vertrouwen, moedig zijn en bijvoorbeeld nederigheid. 

Om deze eigenschappen te ontwikkelen, is het soms goed om zelf even stil te staan, letterlijk in de stilte of bijvoorbeeld met muziek. Welke ruimte geef jij jezelf voor verandering? Wat vind ik belangrijk? Wat is voor mij waar? 

 

Je eigen drijfveer

Ten vierde: het motiveert om iemand te zien die ZELF ook gemotiveerd is. Je werk doen alsof je achter de ´lopende band´ staat, of het werk doen op `automatische piloot`. Iedereen kent dat gevoel wel eens, maar het zou niet de overhand moeten hebben. Niet voor niets hebben de `Golden cirkels` van @Simon Sinek zoveel aandacht gekregen. Want iedereen weet op een bewust of onbewust niveau dat het belangrijk is om dat wat in je hoofd aanwezig is, verbonden moet worden met je hart en je eigen verlangen, zodat wat er uit je handen komt in verbinding staat met beiden. 

We zijn geen machines en we zijn geen technologisch systeem en dat is juist waarom we hier aandacht aan moeten blijven besteden. Wat is je eigen `waarom´, wat is je eigen drijfveer en waarom doe je wat je doet? Wat is jouw Moonshot? 

Meer lezen over het eigen moonshot: https://www.greenbiz.com/article/whats-your-sustainability-moonshot

Afsluitend. Mijn moonshot…. dat we ons verplaatsen naar een wereld waar we het lege begrip leiderschap loslaten en communityschap omarmen, we het niet meer doen voor onszelf, maar voor de ander. We veranderen van zorgen voor, naar zorgen dat. We met elkaar groeien naar het ondersteunen van eigenaarschap en veerkracht. Waar we vanuit intrinsieke motivatie en bevlogenheid in actie zijn. We niet alleen met elkaar praten, maar het vooral ook verbinden aan daadkracht. We vanuit lef, een leven opbouwen waar we in gezondheid met elkaar samenleven.

Want als we het systeem willen veranderen en de (digitale) transformatie in de zorg mogelijk willen maken, zullen we dan bij onszelf beginnen?

 

Be the change you want to see in the world (Gandhi).

 

Meer lezen over interpersoonlijk leiderschap en de invloed op veranderbereidheid in zorgorganisaties? Hierbij de link naar een mooi praktijk gericht diagnostisch onderzoek over dit thema, uitgevoerd door @Miriam Schats: https://theses.ubn.ru.nl/bitstream/handle/123456789/8605/Schats%2C_Miriam_1.pdf?sequence=1

 

Meer lezen over leiderschap in alle lagen van de organisatie? Lees hier meer over een onderdeel van het kennisprogramma Waardigheid & Trots, uitgevoerd door @Vilans: @Carina Pittens, Nick Zonneveld, Wouter van Oord-Jansen en Mirella Minkman.

https://www.waardigheidentrots.nl/wp-content/uploads/2017/04/Literatuurstudie-kennisprogramma-Leiderschap.pdf